ఫిబ్రవరి 21 – భారత రాజ్యాంగ నిర్మాణంలో ప్రజాస్వామ్య మైలురాయి

✍️ అరియ నాగసేన బోధి
M.A., M.Phil., TPT., LL.B
(నవయాన బౌద్ధ సద్ధమ్మ ప్రచారకులు)

---

భారత ప్రజాస్వామ్య చరిత్రలో 1948 ఫిబ్రవరి 21 ఒక అపూర్వమైన ఘట్టంగా నిలిచింది. ఆ రోజు కేవలం ఒక పరిపాలనా కార్యక్రమం కాదు; అది శతాబ్దాల సామాజిక అన్యాయాలకు ముగింపు పలికే నూతన భారత నిర్మాణానికి బలమైన పునాది వేసిన దినం. భారత రాజ్యాంగ ముసాయిదా కమిటీ ఛైర్మన్‌గా డా. బాబాసాహెబ్ అంబేడ్కర్ రూపొందించిన తొలి రాజ్యాంగ ముసాయిదా ప్రజల ముందుకు తీసుకురావడానికి సిద్ధమవడం ఈ రోజునే జరిగింది. బ్రిటీష్ పాలన ముగిసిన తర్వాత స్వతంత్ర భారత దేశానికి ప్రజల సంకల్పం, సమానత్వం, స్వేచ్ఛ, న్యాయం వంటి విలువల ఆధారంగా కొత్త దిశానిర్దేశం అవసరమైంది. ఆ అవసరాన్ని తీర్చేందుకు అంబేడ్కర్ తన మేధస్సు, దూరదృష్టి, న్యాయపరమైన పరిజ్ఞానం అన్నింటినీ సమన్వయపరిచి రాజ్యాంగ రూపకల్పనలో కీలక పాత్ర పోషించారు.

1947 అక్టోబర్ 27న ప్రారంభమైన ముసాయిదా కమిటీ సమావేశాలు దాదాపు 42 సార్లు సమావేశమై లోతైన చర్చలు జరిపాయి. ప్రపంచంలోని పలు దేశాల రాజ్యాంగాలను అధ్యయనం చేసి, భారత సమాజ ప్రత్యేకతలను దృష్టిలో ఉంచుకుని ఒక సమగ్ర, సమతుల రాజ్యాంగాన్ని రూపొందించారు. సమాఖ్య వ్యవస్థ, మౌలిక హక్కులు, రాష్ట్ర విధాన మార్గదర్శక సూత్రాలు, స్వతంత్ర న్యాయవ్యవస్థ వంటి అంశాలకు స్పష్టమైన రూపకల్పన జరిగింది. 1948 ఫిబ్రవరి 21 నాటికి సిద్ధమైన తొలి ముసాయిదాలో 315 ఆర్టికల్‌లు, 8 షెడ్యూల్‌లు ఉన్నాయి. ఈ సంఖ్యలు కేవలం గణాంకాలు మాత్రమే కావు; ప్రతి ఆర్టికల్ వెనుక ఒక సామాజిక తాత్విక దృష్టి, ఒక న్యాయపరమైన స్పష్టత, ఒక సమానత్వ సంకల్పం దాగి ఉంది. ముఖ్యంగా శతాబ్దాలుగా అణచివేయబడిన వర్గాలకు రాజ్యాంగ రక్షణ కల్పించాలనే సంకల్పం స్పష్టంగా కనిపిస్తుంది. కుల వివక్షను అడ్డుకునే నిబంధనలు, సమాన హక్కులకు హామీ ఇచ్చే మౌలిక హక్కులు, విద్యా–ఉద్యోగాల్లో రిజర్వేషన్ల వంటి చర్యలు అంబేడ్కర్ దూరదృష్టికి నిదర్శనాలు. రాజ్యాంగ ముసాయిదాను ప్రజల నుంచి దూరంగా ఉంచకుండా, దానిపై చర్చించేందుకు, సవరణలు సూచించేందుకు సుమారు 8 నెలల సమయం ఇవ్వడం భారత ప్రజాస్వామ్య చరిత్రలో అరుదైన ఉదాహరణగా నిలిచింది. మొత్తం 7,635 సవరణలు ప్రతిపాదించబడటం ప్రజల భాగస్వామ్యాన్ని సూచిస్తుంది. ప్రజల అభిప్రాయాలు, విమర్శలు, సూచనలను స్వీకరించి రాజ్యాంగాన్ని మరింత పటిష్టం చేయడం ప్రజాస్వామ్య ఆత్మకు ప్రతిబింబం. ఈ మొత్తం ప్రక్రియలో అంబేడ్కర్ ఒకే లక్ష్యాన్ని ముందుంచారు.

సామాజిక న్యాయం. కుల, మత, లింగ అసమానతలను నిర్మూలించేందుకు రాజ్యాంగాన్ని ఒక సాధనంగా మలచాలని ఆయన ఆకాంక్షించారు. అందుకే సమానత్వం, స్వేచ్ఛ, సౌభ్రాతృత్వం భారత రాజ్యాంగ మూల సూత్రాలుగా నిలిచాయి. ఫిబ్రవరి 21 మనకు గుర్తు చేస్తుంది . ప్రజాస్వామ్యం అనేది ఒక ప్రకటనతో పుట్టదు; అది శ్రమతో, చర్చలతో, ప్రజల భాగస్వామ్యంతో నిర్మితమవుతుంది. రాజ్యాంగం కేవలం ఒక చట్టపరమైన పత్రం కాదు; అది భారత ప్రజల సామూహిక ఆశయాల ప్రతిబింబం. డా. బాబాసాహెబ్ అంబేడ్కర్ ఈ మహత్తర కర్తవ్యాన్ని నిర్వర్తించిన మేధోశిల్పి. ఆయన రూపకల్పన చేసిన రాజ్యాంగం నేటికీ భారత ప్రజాస్వామ్యానికి మార్గదర్శకంగా నిలుస్తోంది. సమానత్వం కోసం సాగుతున్న నిరంతర పోరాటానికి ఇది ఒక దిశానిర్దేశక పథం. అందువల్ల ఫిబ్రవరి 21 కేవలం ఒక తేదీ కాదు; అది ప్రజాస్వామ్య విలువలను పునఃస్మరణ చేసే చారిత్రక దినం, సామాజిక న్యాయ సంకల్పానికి చిహ్నం.