రుతుక్రమ ఆరోగ్యంపై సుప్రీం ఆగ్రహం!

న్యూఢిల్లీ: రుతుక్రమ ఆరోగ్యం, బహిష్టు పరిశుభ్రతను ప్రాథమిక హక్కులో భాగంగా గుర్తిస్తూ ఇచ్చిన తీర్పు అమలుపై రాష్ట్రాలు, కేంద్రపాలిత ప్రాంతాలు నిర్లక్ష్యంగా వ్యవహరిస్తున్నాయంటూ సుప్రీంకోర్టు తీవ్ర అసంతృప్తి వ్యక్తం చేసింది. కేంద్ర ప్రభుత్వం పలుమార్లు కోరినప్పటికీ తీర్పు అమలుకు తీసుకున్న చర్యలపై వివరాలు సమర్పించకపోవడాన్ని ప్రశ్నించింది. తదుపరి విచారణ నాటికి కూడా స్పందించని రాష్ట్రాల ప్రధాన కార్యదర్శులకు కోర్టు ధిక్కరణ నోటీసులు జారీ చేస్తామని హెచ్చరించింది. జస్టిస్‌ జేబీ పార్ధివాలా, జస్టిస్‌ ఆర్‌. మహదేవన్‌లతో కూడిన ధర్మాసనం అక్టోబర్‌ 13న ఈ అంశాన్ని విచారిస్తూ, బాలికల ఆరోగ్యం, విద్య, గౌరవానికి సంబంధించిన హక్కులు కేవలం న్యాయస్థానం తీర్పులకే పరిమితం కాకూడదని స్పష్టం చేసింది.

రాజ్యాంగంలోని ఆర్టికల్‌ 21 జీవించే హక్కు, వ్యక్తిగత స్వేచ్ఛకు రక్షణ కల్పిస్తుందని ధర్మాసనం గుర్తుచేసింది. రుతుక్రమ పరిశుభ్రత, ఆరోగ్యానికి అవసరమైన సదుపాయాలు కూడా ఈ హక్కులో భాగమని సుప్రీంకోర్టు ఇప్పటికే స్పష్టం చేసిందని తెలిపింది. సెప్టెంబర్‌ 1న ఇచ్చిన ఆదేశాల ప్రకారం, తీర్పులో ప్రస్తావించిన లోపాలను పరిశీలించి వాటిని పరిష్కరించేందుకు తీసుకున్న చర్యల వివరాలను సమర్పించాల్సి ఉందని గుర్తుచేసింది. అయినప్పటికీ రాష్ట్రాలు, కేంద్రపాలిత ప్రాంతాల నుంచి అవసరమైన సమాచారం అందకపోవడంపై ఆగ్రహం వ్యక్తం చేసింది. తీర్పులో పేర్కొన్న అంశాలు కాగితాలకే పరిమితమైతే బాలికలకు ప్రాథమిక హక్కులను ఎలా అందిస్తారని ప్రశ్నించింది.

కేంద్ర ప్రభుత్వం తరఫున హాజరైన అదనపు సొలిసిటర్‌ జనరల్‌ ఐశ్వర్య భాటి, ఈ అంశాన్ని కేంద్రం తీవ్రంగా పరిగణిస్తోందని ధర్మాసనానికి తెలిపారు. తీర్పు అమలు తీరుపై వివరాలు సమర్పించాలని అన్ని రాష్ట్రాలు, కేంద్రపాలిత ప్రాంతాలను కోరినప్పటికీ ఇప్పటివరకు స్పందన రాలేదని వివరించారు. దీనిపై ధర్మాసనం అసంతృప్తి వ్యక్తం చేస్తూ, కేంద్రం కోరిన సమాచారం ఇవ్వకపోవడానికి కారణమేంటని ప్రశ్నించింది. తీర్పు ప్రాముఖ్యతను రాష్ట్రాలు గుర్తించాలని సూచించింది. తదుపరి విచారణ సమయానికి కూడా కొన్ని రాష్ట్రాలు స్పందించలేదని కేంద్రం నివేదిస్తే, సంబంధిత రాష్ట్రాల ప్రధాన కార్యదర్శులకు కోర్టు ధిక్కరణ నోటీసులు జారీ చేస్తామని స్పష్టం చేసింది. చివరిసారిగా అవకాశం ఇస్తూ విచారణను డిసెంబర్‌ 14కు వాయిదా వేసింది.

రుతుక్రమ పరిశుభ్రతకు అవసరమైన సదుపాయాలు లేకపోవడం వల్ల ముఖ్యంగా మారుమూల ప్రాంతాల్లోని బాలికలు పాఠశాలలకు వెళ్లేందుకు ఇబ్బందులు ఎదుర్కొంటున్నారని సుప్రీంకోర్టు పేర్కొంది. కొందరు బాలికలు బహిష్టు సమయంలో తగిన మరుగుదొడ్లు, నీరు, పరిశుభ్రత సదుపాయాలు అందుబాటులో లేకపోవడంతో చదువుకు దూరమవుతున్న పరిస్థితులను నివారించడమే తీర్పు ప్రధాన ఉద్దేశాల్లో ఒకటని వివరించింది. బాలికల ఆరోగ్యం, ఆత్మగౌరవం, విద్యకు సమాన అవకాశాలు కల్పించడం ప్రభుత్వాల బాధ్యత అని స్పష్టం చేసింది. పాఠశాలల్లో అవసరమైన మౌలిక సదుపాయాలు లేకపోవడం వల్ల ఏ విద్యార్థినీ చదువును మధ్యలోనే ఆపేయాల్సిన పరిస్థితి రాకూడదని పేర్కొంది.

సెప్టెంబర్‌ 1న ఇచ్చిన ఆదేశాల్లో భాగంగా పాఠశాలల్లో బాలురు, బాలికలకు వేర్వేరు మరుగుదొడ్లు ఉన్నాయా, అవి వినియోగానికి అనువుగా ఉన్నాయా అనే అంశాలను పరిశీలించాలని ధర్మాసనం సూచించింది. మరుగుదొడ్లలో నీటి సౌకర్యం, పరిశుభ్రత, గోప్యత, సులభంగా చేరుకునే సౌకర్యాలు ఉన్నాయా లేదా అన్నది నిర్ధారించాలని ఆదేశించింది. దేశవ్యాప్తంగా పాఠశాలల్లో బాలబాలికలకు వేర్వేరుగా నీటి సదుపాయంతో కూడిన 30,458 మరుగుదొడ్లు నిర్మించినట్లు కేంద్ర ప్రభుత్వం గతంలో సుప్రీంకోర్టుకు తెలిపింది. మరో 4,236 మరుగుదొడ్ల నిర్మాణం తుది దశలో ఉందని వివరించింది. అయితే నిర్మాణాల సంఖ్యతో పాటు అవి వాస్తవంగా వినియోగంలో ఉన్నాయా, నిర్వహణ సక్రమంగా జరుగుతోందా అన్న అంశాలు కూడా కీలకమే.

ఈ ఏడాది జనవరి 30న ఇచ్చిన కీలక తీర్పులోనూ సుప్రీంకోర్టు ప్రభుత్వ, ప్రైవేటు పాఠశాలల్లో నీటి సదుపాయంతో కూడిన ప్రత్యేక మరుగుదొడ్లు తప్పనిసరిగా ఉండాలని ఆదేశించింది. బాలికలకు ప్రతి పాఠశాలలో ఉచితంగా శానిటరీ న్యాప్‌కిన్లు అందించాలని రాష్ట్రాలు, కేంద్రపాలిత ప్రాంతాలకు సూచించింది. ఈ ఆదేశాల అమలుపై ప్రభుత్వాల నుంచి వివరాలు కోరింది. రుతుక్రమ ఆరోగ్యాన్ని మహిళల వ్యక్తిగత సమస్యగా మాత్రమే చూడకుండా, ప్రజారోగ్యం, విద్య, సమానత్వం, మానవ గౌరవానికి సంబంధించిన అంశంగా గుర్తించాల్సిన అవసరాన్ని ఈ తీర్పు మరోసారి స్పష్టం చేస్తోంది. రాష్ట్రాలు సకాలంలో వివరాలు సమర్పించి, లోపాలను సరిదిద్ది, బాలికలకు అవసరమైన సదుపాయాలు అందుబాటులోకి తీసుకురావాలని సుప్రీంకోర్టు హెచ్చరికలు సూచిస్తున్నాయి.