పేదల ఉపాధికి ఉసురు తీసిన బీజేపీ ప్రభుత్వం
రాష్ట్రాలపై భారీ భారం – ఒక విశ్లేషణ
మహాత్మాగాంధీ జాతీయ గ్రామీణ ఉపాధి హామీ పథకం (ఎమ్జీఎన్ఆర్ఈజీఎస్) 2005లో ప్రవేశపెట్టబడిన ఈ పథకం, గ్రామీణ ప్రాంతాల్లో పేదలకు కనీస 100 రోజుల ఉపాధి హామీ ఇచ్చి, దేశవ్యాప్తంగా లక్షలాది మంది జీవనాధారాన్ని మెరుగుపరిచింది. ఇది డిమాండ్-డ్రివెన్ పథకంగా, గ్రామీణ ఆర్థిక వ్యవస్థను బలోపేతం చేసింది. అయితే, 2025లో కేంద్ర ప్రభుత్వం దీన్ని రీప్లేస్ చేసి, “వికసిత్ భారత్ గ్యారెంటీ ఫర్ రోజ్గార్ అండ్ అజీవిక మిషన్ (గ్రామీణ)” (వీబీ-జీఆర్ఏఎమ్జీ) బిల్లును పార్లమెంట్లో పాస్ చేసింది. ఈ మార్పు, నిధుల వాటాల్లో భారీ మార్పులు తెచ్చి, రాష్ట్రాలపై అదనపు ఆర్థిక భారం మోపుతుంది.
గతంలో ఎమ్జీఎన్ఆర్ఈజీఎస్ నిధుల నమూనా స్పష్టంగా కేంద్ర-ప్రధానంగా ఉండేది. వేతనాల (లేబర్ కాంపోనెంట్)కు 100 శాతం నిధులు కేంద్రం భరించేది, మెటీరియల్ , స్కిల్డ్ లేబర్ కాంపోనెంట్కు 75 శాతం కేంద్రం, 25 శాతం రాష్ట్రాలు భరించేవి. అడ్మినిస్ట్రేటివ్ ఖర్చులకు 6 శాతం వరకు కేంద్రం అందించేది. ఉదాహరణకు, 2024-25లో కేంద్రం ఇండియన్ రూ.86,000 కోట్లు కేటాయించింది, ఇందులో రాష్ట్రాల వాటా చాలా తక్కువగా ఉండేది. ఈ నమూనా, పేద రాష్ట్రాలకు భారం తగ్గించి, ఉపాధి హామీని సమర్థవంతంగా అమలు చేయడానికి సహాయపడింది. అయితే, వీబీ-జీఆర్ఏఎమ్జీ బిల్లు ఈ నమూనాను పూర్తిగా మార్చి, మొత్తం నిధుల్లో 60 శాతం కేంద్రం, 40 శాతం రాష్ట్రాలు భరించాలని నిర్ణయించింది. నార్త్ ఈస్ట్ రాష్ట్రాలకు మాత్రం 90:10 నిష్పత్తి ఉంటుంది. ఈ మార్పు, 2025-26లో మొత్తం అంచనా ఇండియన్ రూ.1,51,282 కోట్లలో కేంద్ర వాటా ఇండియన్ రూ.95,692.31 కోట్లుగా పరిమితం చేస్తుంది. ఇది డిమాండ్-డ్రివెన్ నుంచి సప్లై-డ్రివెన్ మోడల్కు మార్పు, ఇక్కడ ఉపాధి బడ్జెట్ లిమిట్స్ పై ఆధారపడుతుంది, 125 రోజుల హామీ ఇచ్చినప్పటికీ.
ఈ మార్పులు రాష్ట్రాలపై పడే భారాన్ని భారీగా పెంచుతాయి. తెలంగాణలో, 2024-25లో ఎమ్జీఎన్ఆర్ఈజీఎస్ కింద 12 కోట్ల పనిదినాలకు ఇండియన్ రూ.4,344 కోట్లు ఖర్చు అయ్యాయి, ఇందులో రాష్ట్ర వాటా కేవలం ఇండియన్ రూ.350 కోట్లు. కానీ కొత్త నిబంధనల ప్రకారం, 40 శాతం వాటాగా ఇండియన్ రూ.1,737 కోట్లు భరించాలి, అంటే అదనపు ఇండియన్ రూ.1,200 కోట్లకు పైగా భారం. రాష్ట్రంలో 51.96 లక్షల జాబ్ కార్డులు, 1.06 కోట్ల కూలీలు ఉండగా, పనిదినాలు 2021-22లో 14.25 కోట్ల నుంచి 2025-26లో 7.5 కోట్లకు తగ్గాయి. ఇప్పటికే రాష్ట్ర బడ్జెట్లో ఆదాయ-వ్యయాల మధ్య అగాధం ఉండగా, అప్పులు 107.52 శాతాన్ని దాటాయి. ఈ అదనపు భారం, రాష్ట్రాన్ని మరింత ఆర్థిక సంక్షోభంలోకి నెట్టుతుంది.
దేశవ్యాప్తంగా చూస్తే, ఈ మార్పులు పేద రాష్ట్రాలను ఎక్కువగా ప్రభావితం చేస్తాయి. ఉదాహరణకు, ఉత్తరప్రదేశ్లో 2024-25లో ఎమ్జీఎన్ఆర్ఈజీఎస్ కింద 86.1 మిలియన్ మంది డిమాండ్ చేసిన ఉపాధి, 75.1 మిలియన్ మందికి అందింది. రాష్ట్ర బడ్జెట్ అల్లోకేషన్ ప్రకారం, 2024-25లో యూపీ(యునైటెడ్ ప్రావిన్సెస్)కు దాదాపు ఇండియన్ రూ.15,000 కోట్లు కేటాయించబడ్డాయి. కానీ 40 శాతం వాటాతో, అదనపు ఇండియన్ రూ.6,000 కోట్లు భరించాలి, ఇది రాష్ట్ర ఫిస్కల్ డెఫిసిట్ను 4-5 శాతం పెంచుతుంది. సమానంగా, బిహార్లో పనిదినాలు 2023-24లో 10 కోట్లకు పైగా ఉండగా, కొత్త మోడల్తో రాష్ట్ర వాటా ఇండియన్ రూ.4,000 కోట్లకు పెరుగుతుంది. బిహార్ వంటి పేద రాష్ట్రాలు, ఇప్పటికే కేంద్ర సహాయంపై ఆధారపడుతున్నాయి, ఈ భారం వల్ల ఉపాధి అమలు ఆలస్యమవుతుంది.
దక్షిణాది రాష్ట్రాల్లో కూడా ప్రభావం తీవ్రం. ఆంధ్రప్రదేశ్లో 2024-25లో ఇండియన్ రూ.8,000 కోట్లకు పైగా ఖర్చు అయ్యాయి, ఇందులో రాష్ట్ర వాటా తక్కువ. కానీ వీబీ-జీఆర్ఏఎమ్జీతో 40 శాతం భరించాలంటే, అదనపు ఇండియన్ రూ.3,200 కోట్లు కావాలి, ఇది రాష్ట్ర బడ్జెట్లో 2-3 శాతం ప్రభావం చూపుతుంది. కర్ణాటకలో పనిదినాలు 8 కోట్లకు పైగా ఉండగా, అదనపు భారం ఇండియన్ రూ.2,500 కోట్లు. ఈ మార్పులు, రాష్ట్రాల ఫిస్కల్ స్పేస్ను కుదించి, ఇతర సంక్షేమ పథకాలను ప్రభావితం చేస్తాయి. నార్త్ ఈస్ట్ రాష్ట్రాలు మాత్రం 10 శాతం వాటాతో లాభపడతాయి, కానీ మిగతా రాష్ట్రాల్లో అసమానతలు పెరుగుతాయి.
విమర్శనాత్మకంగా చూస్తే, ఈ మార్పులు ఎమ్జీఎన్ఆర్ఈజీఎస్ ఆత్మను దెబ్బతీస్తాయి. గతంలో ఇది రైట్ టు వర్క్ను గ్యారంటీ చేసేది, కానీ ఇప్పుడు బడ్జెట్ లిమిట్స్ వల్ల ఉపాధి తగ్గుతుంది. 2024-25లో 44 శాతం బడ్జెట్ ఇప్పటికే ఖర్చు అయింది, కానీ కొత్త మోడల్తో రాష్ట్రాలు నిధులు సమకూర్చకపోతే, పథకం అమలు ప్రమాదంలో పడుతుంది. విమర్శకులు, ఇది కేంద్రం బాధ్యతల నుంచి తప్పుకోవడమని, రాష్ట్రాలను శిక్షించడమని అంటున్నారు. ఉదాహరణకు, పంజాబ్లో 2024-25లో కేవలం 26 రోజుల ఉపాధి మాత్రమే ఇవ్వబడింది, ఇది ఇప్పటికే తక్కువగా ఉన్న ఉపాధిని మరింత తగ్గిస్తుంది. గ్రామీణ వేతనాలు పెరిగినప్పటికీ (2024-25లో సగటు ఇండియన్ రూ.250-300), భారం వల్ల ఆలస్య చెల్లింపులు పెరుగుతాయి. లిబ్టెక్ ఇండియా వంటి సంస్థలు, పేద రాష్ట్రాలు మరింత ఆర్థిక సంక్షోభంలోకి వెళ్తాయని హెచ్చరిస్తున్నాయి.
మొత్తంగా, దేశవ్యాప్తంగా ఎమ్జీఎన్ఆర్ఈజీఎస్ కింద 2024-25లో 2.6 బిలియన్ పనిదినాలు జనరేట్ అయ్యాయి, ఇందులో టాప్ స్టేట్స్ యూపీ, బిహార్, ఆంధ్ర, తెలంగాణ. కానీ వీబీ-జీఆర్ఏఎమ్జీతో, రాష్ట్రాలు అదనపు ఇండియన్ రూ.50,000 కోట్లకు పైగా భరించాలి, ఇది ఫిస్కల్ డెఫిసిట్ను పెంచి, గ్రామీణ అభివృద్ధిని అడ్డుకుంటుంది. ఇది వికసిత్ భారత్ లక్ష్యాలకు విరుద్ధం, ఎందుకంటే పేదల ఉపాధి హామీని బలహీనపరుస్తుంది. కేంద్రం ఈ మార్పులను పునరాలోచించాలి, లేదంటే గ్రామీణ భారత్ మరింత వెనుకబడుతుంది.
డాక్టర్ కోలాహలం రామ్ కిశోర్.
