అసత్పురుషులను ఎలా గుర్తించాలి?
- బౌద్ధ మూలగ్రంథాలు చూపించిన మానవ స్వభావ విశ్లేషణ
బుద్ధ ధర్మంలో వ్యక్తి స్వభావం
భగవాన్ బుద్ధుడు ధర్మాన్ని కేవలం ఆచారంగా కాకుండా, మనుషులను అర్థం చేసుకునే శాస్త్రంగా చూశారు. అంగుత్తర నికాయ, సుత్త నిపాత, ధమ్మపదం వంటి బౌద్ధ మూలగ్రంథాల్లో ఆయన “సత్పురుషుడు” మరియు “అసత్పురుషుడు” అనే భావనలను విస్తృతంగా వివరించారు. వ్యక్తి మాటలు, మౌనం, స్పందనలు – ఇవన్నీ అతని అంతర్గత స్వభావాన్ని బయటపెడతాయని బుద్ధుని బోధ.
ఇతరుల లోపాలపై జీవించే మనస్తత్వం
అసత్పురుషుడి సంభాషణలో ముందుగా కనిపించే లక్షణం, ఇతరుల లోపాలను గురించి అతిగా మాట్లాడటం. అడగకుండానే ఇతరుల తప్పులను బయటపెట్టడం, అడిగితే మరింతగా వివరించడం, అవసరం లేని సందర్భాల్లో కూడా విమర్శలను కొనసాగించడం – ఇవి కరుణ లేని మనస్తత్వానికి సంకేతాలు. అంగుత్తర నికాయలో బుద్ధుడు, ఈ రకమైన మాటలు మనిషి మనస్సులో ఉన్న అసూయ, ద్వేషం, అహంకారాల నుంచి పుట్టుకొస్తాయని స్పష్టంగా చెప్పారు.
ఇతరుల మంచి గుణాలను అంగీకరించలేని స్థితి
అసత్పురుషుడికి ఇతరుల మంచి గుణాలు చూడటం కష్టం. అడగకపోతే అసలు ప్రస్తావించడు, అడిగినా తక్కువగా లేదా అరకొరగా మాత్రమే చెబుతాడు. ఎందుకంటే ఇతరుల గొప్పతనం అతని స్వీయ అహంకారాన్ని కుదిపేస్తుంది. బౌద్ధ గ్రంథాల ప్రకారం, ఇది లోపల దాగి ఉన్న ఈర్ష్యకు ప్రతిబింబం. సత్పురుషుడు ఇతరుల గుణాలను ఆనందంగా గుర్తిస్తే, అసత్పురుషుడు వాటిని నిరాకరిస్తాడు.
తన లోపాలను ఎదుర్కోలేని అజ్ఞానం
తనలోని లోపాలను ఒప్పుకోవడం అసత్పురుషుడికి అత్యంత కష్టం. అడిగితే తప్పించుకుంటాడు, చెప్పినా తక్కువగా చెప్పి విషయాన్ని మలుపు తిప్పుతాడు. బుద్ధుడు దీన్ని “అవిజ్ఞ”గా పేర్కొన్నారు. స్వీయ పరిశీలన లేకపోవడం వల్లే వ్యక్తి తనను తాను సరిదిద్దుకోలేడని ధమ్మపదంలో స్పష్టంగా పేర్కొనబడింది.
తమ గొప్పతనాన్ని తామే ప్రచారం చేసుకోవడం
అసత్పురుషుడి మరో ముఖ్య లక్షణం తన మంచి గుణాలను తానే చెప్పుకోవడం. అడగకుండానే తన గొప్పతనాన్ని ప్రకటించడం, అడిగితే అతిశయోక్తిగా వివరించడం, తనను తాను పెద్దగా చూపించుకోవడం – ఇవి అన్నీ “మాన” అనే అహంకార లక్షణానికి ఉదాహరణలు. బౌద్ధ ధర్మంలో నిజమైన గుణం మాటలతో కాదు, జీవనంతో కనిపించాలని బుద్ధుడు బోధించారు.
మాటలే మనిషిని పరిచయం చేస్తాయి
బుద్ధుడు భిక్షువులకు చెప్పిన ముఖ్యమైన హెచ్చరిక ఇదే – వ్యక్తిని అతని మాటల ద్వారానే గుర్తించవచ్చు. అతను ఏమి మాట్లాడుతున్నాడు, ఎవరిని గురించి మాట్లాడుతున్నాడు, ఎలా మాట్లాడుతున్నాడు అనే విషయాలు అతని స్వభావాన్ని బయటపెడతాయి. అందుకే బౌద్ధ ధర్మం మనకు “వినే బుద్ధి”ని కూడా ఒక సాధనగా సూచిస్తుంది.
నేటి సమాజానికి బుద్ధుని బోధ
ఈ కాలంలో వ్యక్తులు మాటలతోనే తామెవరో చెప్పేస్తున్నారు. సోషల్ మీడియా నుంచి రాజకీయ వేదికల వరకూ. బుద్ధుని బోధ మనకు ఒక స్పష్టమైన మార్గాన్ని చూపుతుంది: ఇతరుల లోపాలపై కాదు, మన గుణాలపై జీవించాలి; ఇతరుల మంచి గుణాలను గుర్తించడం నేర్చుకోవాలి; మన లోపాలను ముందుగా మనమే అంగీకరించాలి. ఇదే సత్పురుషుని మార్గం.
✍🏻 అరియ నాగసేన బోధి
M.A., M.Phil., TPT., LL.B
బౌద్ధ అధ్యయనకర్త & అంబేడ్కరైట్ రచయిత
